Kadirli Güven Sülalesi

Uyarı: İşbu araştırma ve analiz çalışması, Nefise Güven'in şahsi yazılı talebi ve beyan ettiği sözlü/görsel veriler (e-Devlet Alt Üst Soy Belgesi) doğrultusunda, tamamen kişisel bilgilendirme, soy kütüğü incelemesi ve tarihsel/etnolojik merakın giderilmesi amacıyla hazırlanmıştır.

Kadirli Güven Sülalesi

Tarihsel kökleri 16. yüzyıla kadar uzanan Güven sülalesinin Anadolu’daki konar-göçer ve yerleşik hayata geçiş süreçleri, Osmanlı dönemi arşiv belgeleri ve tahrir defterleriyle tam bir uyum göstermektedir. 18. ve 19. yüzyıllarda Kayseri-Sivas hattındaki yaylaklar ile Çukurova’daki kışlaklar arasında mekik dokuyan sülale; Andırın, Geben ve Kürttül geçit koridorlarını kullanarak Kadirli (Kars-ı Maraş) ovasına inmiş ve Sarıtanışmanlı köyüne yerleşmiştir.

Soyadı Kanunu (1934) öncesinde kütüklerde doğrudan "Güven" soyadı yerine, "Kayserilioğulları / Güvenler" unvanıyla ve hane reislerinin isimleriyle tescil olunan sülale; Yörükan Taifesi sicillerinde Oğuzların Bozok koluna bağlı Avşar boy dairesi içinde yer almıştır. Kayseri-Pınarbaşı (Zamantı) yaylakları ile Kars-ı Maraş kışlakları arasındaki göçer kütüklerine bağlı olan sülale, Andırın Çiçekli köyünden gelen İspir (Yenilmez) ailesiyle de mülk paylaşımları, arazi uyuşmazlıkları ve hısımlık bağlarıyla sıkı bir şekilde kenetlenmiştir.

16. Yüzyıl (1500–1599): Osmanlı Mufassal Tahrirleri ve Danişmentli Türkmenleri

• Sülalenin ataları, Osmanlı Mufassal Tahrir Defterlerinde (1526-1563/1580 kayıtları) yerleşik bir soyadından ziyade, Danişmentli Türkmenleri idari birliği ve Gözeciyan Cemaati kapsamında kaydedilmiştir.

• Oğuzların Bozok koluna mensup Avşar boy dairesinde ve Kars-ı Maraş Sancağı’na bağlı konar-göçer vergi mükellefi olarak tescil edilmişlerdir.

• Tam teşekküllü konar-göçer (yörükân) düzenine sahip olan obalar; yaz aylarında Kayseri-Pınarbaşı (Zamantı havzası) ve Sivas yaylalarında konaklamış, kış aylarında ise Toros ve Savrun geçitleri üzerinden Çukurova ve Kadirli düzlüklerine inmiştir.

17. Yüzyıl (1600–1699): Celali İsyanları 

• 1607 yılındaki Canpolatoğlu Ali Bey ve bölgesel Celali huzursuzlukları sırasında Çukurova’daki birçok yerleşim yeri harabeye dönerken, Danişmentli ve Avşar oymakları korunaklı dağlık geçitlere (Andırın-Geben-Kürttül hattı) çekilmiştir.

• Sülalenin bu dağlık hatt üzerindeki varlığı, stratejik geçitlerin muhafazası (Derbentçilik) ve hayvancılık ekonomisi ekseninde şekillenmiştir.

18. Yüzyıl (1700–1799): Âyanlık Dönemi ve Kayseri-Kadirli Hattı

• Kayseri/Zamantı yaylakları ile Kars-ı Maraş kışlakları arasındaki nüfus akışı ve otlak paylaşımları resmi kayıtlara yansımıştır.

• Danişmentli Türkmenleri birliğine bağlı obaların bir kısmı, mevsimlik konaklama noktası olan Sarıtanışmanlı (Sarıdanişmendli) mezraasına düzenli olarak inmeye başlamıştır.

• Kozan ve Maraş Şeriye Sicillerinde, obalar arasındaki otlak sınırları ve hayvan vergileri (Âdet-i Ağnam) üzerinden aile büyüklerinin mahkeme kayıtları yer almıştır.

19. Yüzyıl (1800–1899): Nüfus Sayımları ve Fırka-i İslahiye İskânı (1865)

• 1831 ve 1844 Nüfus Defterleri: Aile reisleri "Kayserilioğulları" veya "Danişmendli Cemaatinden Güvenler" lakabıyla, fizikî eşkâlleri (uzun boylu, sarı bıyıklı, ak sakallı vb.) ve baba adlarıyla kayıt altına alınmıştır.

• Fırka-i İslahiye ve İskânı: Derviş Paşa ve Ahmet Cevdet Paşa komutasındaki Fırka-i İslahiye askerî harekâtı ile Güven sülalesi konar-göçer hayatı bırakarak Sarıtanışmanlı köyünde toprağa bağlanmış ve kurucu hane kütüğünü oluşturmuştur.

• 1844-1845 Temettüat & 1872 Tapu Kayıtları: Temettüat defterlerinde ekilir-dikilir araziler, bağlar, bahçeler, meskenler ve hayvancılık varlıkları kaydedilmiştir. 1872 Cebel-i Bereket Tapu Defterlerinde ise Fırka-i İslahiye sonrası çift-çubuk sahibi yapılan aile reislerinin Sarıtanışmanlı ovasındaki tarlaları tescil olunmuştur.

İspir / Yenilmez / Güven Soy Bağları ve Sosyal Yapı

• İspir Unvanı: Soyadı Kanunu (1934) öncesinde İspir / İspiroğulları olarak anılan aile reisleri, Andırın Çiçekli köyü kütüğünden Sarıtanışmanlı’ya nakil olmuştur. Soyadı Kanunu ile birlikte bir kol Yenilmez, ana hane ise Güven soyadını tescil ettirmiştir.

• Köyün İdari ve Dini Yapısı: Sarıtanışmanlı köyündeki Güven sülalesi ve Andırın Çiçekli çıkışlı İspir/Yenilmez ailesi; bölgede medrese eğitimi almış "Molla" ve "Müderris" yetiştiren çevrelerle kız alıp-verme yoluyla akrabalık kurmuş, köyün idari ve dini yapısında söz sahibi olmuştur.

• Akademik Değer: Güven sülalesinin köklerinden gelen ve ulusal/uluslararası alanda tanınan en önemli bilim insanlarından biri, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Turan Güvendir.

Aytaç Bozkuyu

Tarih Bilimi ve Arşiv Uzmanı/Etnolog

Kaynakça

• Akpınar, Huri. (2019). III Numaralı Maraş Ahkâm Defter’inden Maraş’a Gönderilen Hükümlerin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

  Aslan, Mehmet Gökhan. (2011). Kayseri İli Pınarbaşı İlçesindeki Avşar Köylerinde Türk Halk İnanışları. Yüksek Lisans Tezi, Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

  Bayazıt, Bekir Sami. (2008). 1865-1866 Kürtdağı, Cebel-i Bereket Kozanoğulları İsyanı ve Güneydeki Aşiretlerin İskânları. Ed. Yaşar Alparslan & Serdar Yakar, UKDE Kitaplığı: 47, Maraş Tarihi Serisi: 19, 2. Baskı, FA Ajans, Kahramanmaraş.

  Bektaş, Murat. (2019). 9192 Numaralı Temettuat Defterine Göre Sındırgı Kazası’nın Sosyo-Ekonomik Durumu. Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

  Devlet Arşivleri Başkanlığı. (2020). Osmanlı Arşivi Kataloğu: Maraş Sancağı Belge Özetleri ve Tasnif Defterleri (Cilt: 2, 7, 14, 15). T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Yayınları, Ankara.

  İşlek, Fatma. (2021). Meşîhat Arşivi’ne Göre Osmanlı’nın Son Döneminde Maraşlı İlmiye Sınıfı. Yüksek Lisans Tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

  Kılıç, Erman. (2021). 2023 Numaralı Kayseri Nüfus Defteri (Transkripsiyon ve Değerlendirme) H.1260-M.1844. Yüksek Lisans Tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

  Kırpık, Cevdet. (2016). "İskân, İsyan ve Değişim: XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Kadirli". OTAM (Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi), Sayı: 40, s. 407-439.

  Özger, Yunus. (2007). XIX. Yüzyılda Bayburt (1830–1900). Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

  Solak, İbrahim. (2004). "XVI. Yüzyılda Maraş ve Çevresinde Dulkadirli Türkmenleri". Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi, Konya, s. 109-125.

  Şahin, Harun. (2010). XX. Yüzyılın Başlarında Maraş Sancağı’nın İktisadi, Mali ve Sosyal Durumu. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

  T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Bâb-ı Âlî Evrak Odası (BEO), Dosya No: 1247, Gömlek No: 93496.

  T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi (DH.MKT.), Dosya No: 2225, Gömlek No: 6.

  T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi (DH.MKT.), Dosya No: 2226, Gömlek No: 144.

  T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Defterhane-i Amire Ruznamçe Defterleri (DFE.RZ.d.), Defter No: 1244.

  T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Maliye Nezareti Temettüat Defterleri (ML.VRD.TMT.d.), Defter No: 1045.

  T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Nüfus Defterleri Fonu (NFS.d.), Defter No: 03718.

  T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Nüfus Defterleri Fonu (NFS.d.), Defter No: 03719.

  T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Tapu Tahrir Defterleri (TT.d. / BA TD), Defter No: 402 ve 462.

  Taş, Barış & Yiğit, İlker. (2012). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Beyşehir Kazası’nda Nüfus, Tarihi Demografi Çalışmaları. Çizgi Kitabevi, Konya.

  Türkmen, Filiz. (2025). 705 Numaralı Bolu Merkez Kazası Köyleri Nüfus Defteri (Cilt II - 1840). Yüksek Lisans Tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

  Yılmazçelik, İbrahim. (2012). "Osmanlı Döneminde Dersim’de Sosyal Yapı ve Dersim Aleviliği". Alevilik Araştırmaları Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 3, s. 1-28.