Kadirli Mehedinli Köyü

Kadirli Mehedinli Köyü

Mehedinli bölgeye iskan edilen Muhyiddin (Mehedin) isimli bir Türkmen beyi veya derviş-gazi şahsiyetinden gelmektedir. Fonetik dönüşümle "Mehedinli" halini almıştır. Boy olarak Oğuz / Bozok / Bozdoğan Türkmenlerinin **Mehedinli Cemaati (Dulkadirli bakiyesi)dir.

Bölge, Flaviapolis (Kadirli) antik kentinin kuzey savunma hattını oluşturur. Gedik ve Kesmeli Tepe mevkilerindeki Bizans bakiyesi taşlar, yerleşimin Türk akınları öncesinde de bir "gözetleme noktası" olduğunu kanıtlar. 1071 sonrası Selçuklu-Türkmen yerleşiminde, bölge korunaklı yapısıyla Bozok kollarının kışlağı olmuştur.

1691' de **Rakka'ya sürülen ancak firar ederek Kadirli ovasına dönen Bozdoğan kollarının bir kısmının, asayişten uzak olduğu için Mehedinli'nin "Gedik" ve "Yazdamı" gibi sarp mahallelerine sığındığı Mühimme Defterleri'ndeki şikayet kayıtlarından anlaşılmaktadır.

Murtlutarla,Tarımsal genişleme sahası. Demirciuşağı (Tekdemir, Gökdemir, Kandemir) 

Teslimeler, Manevi intisap veya feragat alanı.Teslimeli Cemaati 

Yazdamı,Yaylak-kışlak döngüsünde "Yazlık Dam".Bozdoğan Yörükleri 

Gökalan, Geniş mera ve otlak alanı.Hayvancı Türkmen Grupları 

Gedik, Savunma ve gözetleme boğazı.Derbendci Bakiyesi 

Kesmeli Tepe, Antik Flaviapolis sınırı. Yerleşik Tarımcı Kollar 

Teslimeler Mezarlığı: En eski İslami definlerin olduğu alandır. Mezar taşlarında stilize edilmiş "ok ve yay" (Bozok simgesi) damgalarına rastlanır.

Murtlutarla mahallesine ismini veren "Murt" (Mersin bitkisi), sadece coğrafi bir unsur değildir.Mersin bitkisi, Roma Flaviapolis’inde "ölümsüzlük" ve "zafer" simgesidir. Mehedinli Türkmenleri, bu bölgeye iskan olduklarında, bitkinin antik kutsallığını kendi "Hızır kültü" ve "diriliş" inancıyla harmanlamışlardır.

Mehedinli'nin Gedik mevkii, 16. yüzyıl Mühimme Defterleri'nde "Vahşi hayvanların ve kaplanların (Anadolu Parsı) geçit noktası" olarak geçer. Yaşar Kemal’in eserlerinde bahsettiği o efsanevi "Pars" hikayelerinin coğrafi arka planı, Mehedinli'nin bu sarp ve ormanlık Gedik bölgesidir. Dünya doğa tarihinde "Anadolu Parsı'nın son görüldüğü noktalar" listesinde Kadirli-Andırın hattı (Mehedinli dahil) en üst sıradadır.

1865 Fırka-i İslâhiye sonrası Mehedinli (özellikle Murtlutarla), Çukurova’da pamuk ziraatinde "Amerikan Tohumu" (Cleveland cinsi) denemelerinin yapıldığı pilot bölgelerden biridir. 1870'lerde İngiltere’deki (Manchester) tekstil fabrikalarının hammadde raporlarında, "Kadirli-Mehedinli bölgesinden gelen elyafın mukavemetinin yüksekliği" üzerine notlar bulunmaktadır Yani Murtlutarla, o dönemde küresel sanayi devriminin bir parçası olmuştur.

Mehedinli’nin kurucu aklı olan bu kol, 1691 Rakka İskânı’ndan firar eden veya 1865 Fırka-i İslâhiye sonrası farklı bölgelere mülki görevle gönderilen sülalelerden oluşur 

Aydın ve Nazilli: 18. yüzyılda bölgeye iskan edilen büyük Bozdoğan kitlesi içinde Mehedinli’deki Demirciuşağı ile doğrudan "ammioğlu" (amca oğlu) olan kollar mevcuttur [Kaynak: Sırkıntılı ve Bozdoğan aşiretinin Ankara eyaletine iskanı-1.jpg]. Arşivdeki "Bozdoğanlı Perâkende" kayıtları bu bağı doğrular.

Adana (Yüreğir, Ceyhan, İmamoğlu): Mehedinli’den ova ziraati için ayrılan ve özellikle Demirkıran ve Tekdemir soyadlarını taşıyan sülalelerin en yoğun akraba kitlesi bu hattadır.

Mersin (Mut, Tarsus): Mehedinli'nin "Bozdoğan" asabiyeti, Mersin Mut bölgesindeki kadim Bozdoğan kışlaklarıyla doğrudan akrabadır.

Gaziantep (İslahiye, Nurdağı): Fırka-i İslâhiye sonrası Mehedinli'den ayrılıp bu bölgedeki akraba aşiretlerin (Tecirli/Cerid) yanına yerleşen küçük hane grupları tespit edilmiştir [Kaynak: Tarihi Kınık Şehri Arşiv-11.png].

Niğde ve Aksaray: 19. yüzyılın başında bölgeden ayrılan ve "Ulema/Meşayih" sınıfına mensup olan Teslimeli kollarının, bu illerdeki medrese çevrelerinde yerleşik akrabaları bulunmaktadır.

Ankara (Haymana, Balâ): 1860'lardaki büyük aşiret kaydırmalarında, Mehedinli'nin manevi kollarından bir kısmının bu bölgedeki Türkmen köylerine "rehber hane" olarak yerleştirildiği mühürlüdür.

Antalya ve Muğla: Mehedinli’nin Yazdamı ve Gökalan mahallelerindeki "Yörük" tabanlı ailelerin, Batı Toroslar’daki kadim kışlak komşuları ve doğrudan kan bağı olan hısımları mevcuttur.

Kayseri (Sarız, Pınarbaşı): Mehedinli’nin yaylak akrabaları buradadır. Özellikle kışın Çukurova’ya inmeyip yukarıda kalan kardeş kollar bu bölgedeki Türkmen köylerini kurmuştur.

Aytaç Bozkuyu

Tarih Bilimi ve Arşiv Uzmanı/Etnolog

Kaynakça

BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi), Maliye Varidat Temettuat Defterleri (ML.VRD.TMT.d...), No: 17569, ss. 50-53.

Meşîhat Arşivi, Sicill-i Ahval İdaresi Dosyaları (SAİD), Fon No: IST_MFT_MSH_SAID_0254_0017 ve IST_MFT_MSH_SAID_0254_0030.

Karsızülkadriye Kazası Halep Defteri, Hicri 1288 / Miladi 1272 Tahriratı, Cilt: 1-4, Hükümet Konağı Tapu Dairesi Kayıtları.

Osmanlı Arşivi Divan-ı Hümayun Mühimme Defterleri, A.{DVNSMHM.d...}, No: 8657, 8658, 8660 (Kızılbaş'tan kaçan aşiretlerin Kınık nahiyesinde iskânı emri, H-01-04-1046).