Kadirli Tozlu Köyü
Kadirli Tozlu Köyü
Tozlu Köyü, antik çağda Anazarbos (Anavarza) ile Flaviopolis (Kadirli) ve Kastabala (Hierapolis) kentlerini birbirine bağlayan "Kral Yolu"nun en kritik su geçiş noktalarından biridir. M.S. 2. yüzyıla tarihlenen Roma Köprüsü, sadece bir mimari yapı değil; Akdeniz’i İç Anadolu’ya (Pozantı ve Yahyalı hattı üzerinden) bağlayan kadim ticaret ve askeri koridorun yaşayan mührüdür.
Bölge, Anazarbos metropolünün hinterlandında, yoğun tarımsal üretimin yapıldığı ve Ceyhan Nehri kollarının kontrol edildiği bir garnizon/çiftlik yerleşimi karakterindedir. Köprü, bu dönemde Sis (Kozan) istikametine giden orduların ana güzergahıdır.
11. yüzyıl sonrası bölgeye ilk giren Oğuz boyu Kınık’tır. Tozlu mevkii, Avşar akınlarından önce Kınık boyunun yerleşik ve yarı-göçebe unsurları tarafından yurt tutulmuştur.
1522'de Dulkadirli Beyliği'nin ilhakı ile bölge "Vilayet-i Dulkadriyye" idari taksimatına dahil olmuştur. 1563 kayıtlarına göre köy civarı, Kocanallı Avşarı'nın Karahöyük-Çobantepe yaylağı ile Çukurova kışlağı arasındaki ana durak noktasıdır.
Tozlu köyü sakinleri, 1563 yılı kaynaklarına göre Koca Nallı Avşar oymağına mensuptur. Tarihsel olarak Karahöyük-Çobantepe dolaylarında yaylak, Çukurova bölgesinde ise kışlak olarak yerleşmişlerdir.Köy, Anavarza Antik Kenti'ne yakınlığıyla bilinir ve "huğ" adı verilen, çalı ve çamurdan yapılan geleneksel evlerin korunup, eski aletlerin sergilendiği müze evlere ev sahipliği yapar.
Tozlu Köyü ve Karamanlı Yakası bölgesinde yer alan Türkmen cemaatlerinin boy dokusu, 16. yüzyıl Osmanlı tahrir ve cemaat defterlerinde tüm ayrıntılarıyla tescil edilmiştir. 1563 tarihli Kars-ı Maraş Sancağı Mufassal Tahrir Defteri'nde sülalenin ata obası olarak zikredilen "Cemaat-ı Cankaza" (Cangaza) köken olarak Oğuzların Eymür boyuna mensuptur ve etimolojik olarak "savaşta hayatını ortaya koyan, cengâver" anlamına gelerek boyun askeri niteliğini yansıtmaktadır. Köyün sakinleri ve komşu obalar silsile itibariyle Oğuzların Bozok koluna bağlı Avşar boyunun Kocanallı koluna dayanırken, bölgede kışlayan Döngelli cemaatleri ise doğrudan Kınık boy dairesinde tescillenmiştir. Bu dağlık ve ovalık sahalarda yerleşen ve arşivlerde "Cemaat-ı Yörükan" veya "Cemaat-ı Perakende" olarak geçen diğer küçük bölükler ise, hayvancılık asabiyetlerini muhafaza ederek kütüğe geçirilmiş Türkmen hane reisleridir.
1934 yılı Mayıs ayı kayıtları, yerleşimin etnik dokusuna son büyük halkayı eklemiştir. Eymür boyuna mensup Karatekeli Aşireti’nden 62 hanenin (280 kişi) buraya yerleştirilmesi, yerleşimin "Yörük-Türkmen" karakterini mühürlemiştir.
Tozlu Köyü’nün demografik tabakası üç ana Türkmen katmanından oluşmaktadır:
Kınık Tabakası (Kadim Yerleşimciler): Bölgenin ilk Türkleşme evresindeki ana unsurudur.
Kocanallı Avşarı (16. Yüzyıl): Ar şiv defterlerinde "Cemaat-i Tozlu" veya "Kocanallı" zeyli ile geçen grup; hayvancılık ekonomisini yöneten, kışlak-yaylak disiplinine sahip Bozok koludur.
Eymür - Karatekeli (1934 İskânı): Cumhuriyetin iskân politikasıyla yerleşik hayata geçen bu grup, köye 2750 dönümlük arazi tahsisi ile tarımsal kimliği güçlendirmiştir.
Merkez (Tozlu Karyesi): Roma Köprüsü'nün bulunduğu, idari merkezin ve eski hanelerin toplandığı bölge.
Karatekeli Mahallesi/Mevkii (Eymür Boyu): 1934 Mayıs iskânı ile köye yerleşen Eymür boyuna mensup Karatekeli aşiretinin yoğunlaştığı bölgedir. 62 hanelik bu grup, köye "Üç-Ok" damgasını vurmuştur.
Hüyük Mevkii: Antik yerleşim izlerinin ve tarımsal faaliyetin en eski olduğu alandır. Burada yaşayan aileler, genellikle 16. yüzyıl tahrirlerinde geçen kadim Avşar silsilelerine dayanır.
Çukurova-Toroslar Hattı (Ana Kışlak yard İskan Sahası)
Osmaniye (Kadirli - Tozlu): Cemaatin Roma Köprüsü ile mühürlenmiş ana merkezidir. Kocanallı ve Karatekeli sülaleleri buradaki yerleşimin asli sahipleridir.
Adana (Ceyhan, İmamoğlu, Kozan): Kocanallı Avşarı’nın 16. yüzyıl tahrirlerinde (TD 450) Adana Yörükleri arasında kayıtlı olan kolları buralarda meskundur. Ceyhan hattındaki Karatekeli köyleri ile Tozlu sakinleri doğrudan kan bağı taşır.
Mersin (Tarsus, Erdemli): Tarsus bölgesindeki "Karatekeli" ve "Eymür" bölükleri, 19. yüzyıl iskan hareketleriyle bölgeye yerleşmiş akraba unsurlardır.
İç Anadolu yard Uzunyayla (Kayseri) Hattı
Kayseri (Pınarbaşı, Sarız, Develi): Tozlu’nun ana unsuru olan Kocanallı Avşarı, arşivlerde "Uzunyayla sakinleri" olarak geçer. Pınarbaşı’ndaki Kocanallı köyleri, Tozlu’daki ailelerin "yaylak kardeşi" ve birinci derece akrabasıdır.
Sivas (Şarkışla, Kangal): Bozulus Türkmenleri içerisinde hareket eden Kocanallı ve Eymür kollarının bir kısmı bu bölgede iskan edilmiştir.
Yozgat & Kırşehir: Dulkadirli bakiyesi olan Kocanallı sülaleleri, 18. yüzyıl iskan fermanlarıyla (Bozok Sancağı) bu illere de dağılmıştır.
Batı Anadolu yard Ege (Menteşe yard Saruhan Hattı)
Aydın & Manisa: Osmanlı’nın "Yörük İskanı" sırasında bölgeye sevk edilen ve tahrirlerde "Karatekeli Yörüğü" olarak geçen devasa gruplar mevcuttur. Bugün Ege’deki Karatekeli köyleri, Tozlu’daki 1934 iskanlı ailelerin atalarıdır.
İzmir (Torbalı,Pancar, Bayındır): Karatekeli aşiretinin Ege’deki en yoğun iskan noktalarından biridir.Pancar-Tekeli bölgesinde yaşayan ailelerin, Kadirli Tozlu Köyü sakinleriyle olan "doğrudan akrabalık" bağı bulunmaktadır.
Muğla & Denizli: Bölgedeki "Eymür" yard "Tozlu" mevkileri, 17. yüzyılda bu hatta kaydırılan akraba bölüklerin mirasıdır.
Karadeniz yard Marmara (Münferit İskanlar)
Bursa & Balıkesir: Karakeçili gruplarıyla beraber hareket eden Karatekeli yard Kocanallı haneleri, Marmara’nın güney hattındaki Türkmen köylerinde akraba silsileler barındırır.
Çorum & Amasya: Dulkadirli sahasından kuzeye göç eden Kocanallı Avşarı kollarının bu bölgedeki Türkmen yerleşimleri içinde "oba" bazlı temsil edildiği bilinmektedir.
Aytaç Bozkuyu
Tarih Bilimi ve Arşiv Uzmanı/Etnolog
Kaynakça
Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Divan-ı Hümayun Mühimme Defterleri, A.{DVNSMHM.d...}, Gömlek Numaraları: 112-374 (H-20-08-1113), 1152141 (H-10-11-1119), 1152544 (H-29-02-1120).
Ankara Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyûd-ı Kadîme Arşivi, Kars-ı Maraş Sancağı 1563 tarihli Mufassal Tahrir Defteri, Fon No: 104, Defter No: 168 (Varak 53-a).
Yılmaz Kurt, "1572 Tarihli Adana Mufassal Tahrir Defterine Göre Adana'nın Sosyo-Ekonomik Tarihi Üzerine Bir Araştırma", Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, 1999.
İbrahim Polat & Emin Toroğlu, "XVI. Yüzyılda Yukarı Çukurova’da (Osmaniye) Kırsal Yerleşme: İdari Bölünmenin Mekânsal Farklılaşmadaki Rolü
Yorumlar
Yorum Gönder